Պարզ մեխանիզմներ: Լծակ: Լծակի կանոնը:

Դաս 18.  (Փետրվարի 16 -20).
§27. Պարզ մեխանիզմներ: Լծակ: Լծակի կանոնը: Թեք հարթություն:
Քննարկվող հարցեր՝
1․Որոնք են պարզ մեխանիզմները: Ինչ պարզ մեխանիզմներ գիտեք:
Պարզ մեխանիզմներ-սարքեր, որոնք հեշտացնում են աշխատանքը ՝ լծակ, քարշակ, բալանս, պտուտակ։
2․Ինչ նպատակով են օգտագործվում պարզ մեխանիզմները:
Հիմնական նպատակն է շահել ուժի մեջ։ Այսինքն՝ փոքր ուժ գործադրելով տեղաշարժել կամ բարձրացնել շատ ծանր մարմիններ, որոնք մարդն իր սեփական ուժերով չէր կարողանա տեղաշարժել։
3․Ի՞նչ է լծակը:
Լծակը պինդ մարմին է, որը կարող է պտտվել անշարժ հենարանի (առանցքի) շուրջը։
4․Ի՞նչն են անվանում ուժի բազուկ:
Հենման կետից մինչև ուժի ազդման գիծ հեռավորությունը կոչվում է ուժի բազուկ։
5․Ինչպե՞ս կորոշեք ուժի բազուկը:
Ուժի բազուկը որոշելու համար պետք է հենման կետից ուղղահայաց իջեցնել ուժի ազդման գծին։
6․Ինչպիսի ազդեցություն են գործում ուժերը լծակի վրա:
Լծակի վրա ազդող ուժերը կարող են այն պտտել առանցքի շուրջը երկու ուղղություններով ժամասլաքի պտտման ուղղությամբ կամ հակառակ ուղղությամբ։
7․Ո՞րն է լծակի հավասարաակշռության պայմանը:
Լծակը հավասարակշռության մեջ է, երբ նրա վրա ազդող ուժերի մոդուլները հակադարձ համեմատական են այդ ուժերի բազուկներին. F1·l1=F2·l2:
8․Չափահասն ու երեխան պետք է անցնեն գետակի վրայով՝ մեկը՝ աջ ափից ձախ, մյուսը՝ հակառակ ուղղությամբ: Երկու ափերին էլ կա մեկական տախտակ, որոնցից յուրաքանչյուրը մի փոքր կարճ է գետակի լայնությունից:Ինչպե՞ս կանցնեն գետակը չափահասն ու երեխան:
Նրանք պետք է տախտակներն օգտագործեն որպես լծակներ: Մեկը պետք է տախտակի մի ծայրը պահի ափին, իսկ մյուս տախտակը դնի դրա վրա՝ որպես կամուրջ: Քանի որ չափահասն ավելի ծանր է, նա կարող է իր քաշով պահել մի տախտակը որպես հենարան, մինչ երեխան անցնում է մյուսով:
9․Օգտվելով նկարից՝  բացատրեք մկրատի  գործողությունը, որպես լծակ:Բացատրեք, թե ինչու մետաղաթերթ կտրելու  մկրատ և ակցան օգտագործելիս շահում ենք ուժի մեջ:

Մկրատը կազմված է երկու լծակներից, որոնք միացված են պտուտակով: Այդ պտուտակը հանդիսանում է հենմանկետը: Մի կողմից մենք ազդում ենք մատների ուժով (F1), իսկ մյուս կողմում նյութը դիմադրում է կտրվելուն (F2)։ Նկարում հստակ երևում է, որ մետաղաթերթի մկրատի և կծաքցանի բռնակները շատ երկար են, իսկ կտրող մասերը՝ կարճ: Ըստ լծակի կանոնի՝ որքան մեծ է ուժի բազուկը (բռնակի երկարությունը), այնքան ավելի մեծ ուժ է առաջանում լծակի մյուս ծայրում: Երկար բռնակների շնորհիվ մենք ձեռքով գործադրում ենք փոքր ուժ, բայց կտրող մասերի վրա ստանում ենք հսկայական ուժ, որը բավարար է ամուր մետաղը կտրելու համար:

10․ Բերեք կենցաղում, տեխնիկայում և բնության մեջ լծակի կիրառման այլ օրինակներ:
Կենցաղում-աքցան, շշի բացիչ, ձեռնասայլակ, մուրճ
Տեխնիկայում-վերամբարձ կռունկ, մեքենայի արգելակի ոտնակ
Բնության մեջ-մարդու և կենդանիների ոսկրային համակարգը

11. Դիտե՛ք նկարը. բեռը տեղափոխելը ո՞ր դեպքում է հեշտ տղայի համար: Ինչո՞ւ:

Բեռը տեղափոխելը տղայի համար հեշտ է առաջին դեպքում, երբ բեռը ավելի մոտ է գտնվում նրա ուսին։ Տղայի ուսը ծառայում է որպես լծակի հենման կետ։ Երբ բեռը մոտ է ուսին, դրա բազուկը փոքր է։ Ըստ լծակի կանոնի՝ որքան փոքր է բեռի բազուկը, այնքան ավելի փոքր ուժ պետք է գործադրի տղան ձեռքով՝ լծակը հավասարակշռելու և բեռը պահելու համար։ Երկրորդ նկարում բեռը հեռու է ուսից, ինչի պատճառով ձեռքի վրա ընկնող ճնշումը մեծանում է, և տղան ստիպված է ավելի շատ ուժ գործադրել, ինչը երևում է նաև նրա կռացած մեջքից։
12․ Ո՞ր դեպքերում և ի՞նչ նպատակով է օգտագործվում թեք հարթությունը:

Թեք հարթությունն օգտագործվում է ծանր մարմինները օրինակ՝ տակառը որոշակի բարձրություն բարձրացնելու համար: Այն թույլ է տալիս բեռը բարձրացնել ավելի փոքր ուժ գործադրելով, քան բեռի ծանրության ուժն է: Թեև մենք ավելի երկար ճանապարհ ենք անցնում հարթության երկայնքով, մենք զգալիորեն շահում ենք ուժի մեջ: