Եվա Բարսեղյան

Կենդանի օրգանիզմների և շրջակա միջավայրի միջև մշտապես տեղի է ունենում նյութերի և էներգիայի փոխանակություն: Բոլոր կենդանի օրգանիզմները սնվում են, աճում, զարգանում, շնչում և մահանում: Կենդանի օրգանիզմները կազմված են բջիջներից, որոնցից կազմավորվում են օրգանիզմի առանձին օրգաններ և ամբողջական օրգանիզմը: Կենդանի բջջի բաղադրության մեջ 80 %-ը կազմում է ջուրը: Ջուրը լավ լուծիչ է, նրա մեջ լուծվելով նյութերը, բջիջ են ներթափանցում: Նյութափոխանակության արգասիքները հեռանում են նույնպես ջրի միջոցով: Կենդանի բջիջները պարունակում են նաև քիչ քանակությամբ հանքային աղեր, ինչպես նաև օրգանական նյութեր՝ սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր: Բջջում ջրից հետո մեծ քանակություն են կազմում սպիտակուցները: Մազը, եղունգը, փետուրը, ճանկը, գրեթե ամբողջովին կազմված են սպիտակուցներից: Օրգանական նյութերից օրգանիզմում կարևոր դեր ունեն ածխաջրերը: Դրանցից են գլյուկոզը, սախարոզը, թաղանթանյութը: Ածխաջրերը օրգանիզմն ապահովում են էներգիայով: Օրգանիզմին անհրաժեշտ էներգիայի 30 %-ն ապահովում են ճարպերը: Օրինակ՝ արջերը, ձմեռային երկարատև ...

Մեր շրջապատում տեսնում ենք զանազան գույների մարմիններ: Իսկ ինչո՞վ է պայմանավորված մարմինների գույնը: Ինչու՞ է խոտը կանաչ, իսկ կակաչը՝ կարմիր, ինչու՞ է մուրը սև, իսկ ձյունը՝ ճերմակ: Արեգակնային լույսի սպեկտրում սովորաբար տարբերում են սահուն ձևով մեկը մյուսին անցնող 7 գույն՝ կարմիր, նարնջագույն, դեղին, կանաչ, երկնագույն, կապույտ և մանուշակագույն: Դրանց միավորման արդյունքում նորից ստացվում է սպիտակ լույս: Բոլոր մարմինները լուսավորվում են  Արեգակի  կամ այսպես ասած  սպիտակ լույսով :  Ինչպե՞ս են առաջանում գույները: Բազմաթիվ փորձերի արդյունքում պարզվել է այդ երևույթի պատճառը:  Սպիտակ լույսի նեղ փունջը պրիզմայով անցնելիս բեկվում է, և էկրանի վրա առաջանում են իրար հաջորդող տարբեր գույնի շերտեր: Այդ պատկերն ընդունված է անվանել  լույսի սպեկտր : Սպիտակ լույսի տարրալուծումը առանձին գույների պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ տարբեր գույնի լույսերը տարբեր չափով են բեկվում պրիզմայում, ինչի հետևանքով առանձնանում են իրարից: Արեգակի լույսի սպեկտրը պարունակում է  յո...

Լույսի բեկումը: Ջրով լցված ապակե բաժակի մեջ իջեցված մատիտը կամ գդալը կողքից դիտելիս թվում է ջարդված: Դրա պատճառը լույսի բեկումն է: Լույսի բեկման անկյունը կազմված է բեկված ճառագայթով և երկու միջավայրերի բաժանման սահմանագծին լույսի անկման կետում տարված ուղղահայացով: Լույսի բեկումը Գործնական մեծ նշանակություն ունի լույսի բեկման երևույթը ոսպնյակներում: Գնդային մակերևույթներով սահմանափակված ապակենման մարմինները կոչվում են  ոսպնյակներ : Օրինակ՝ Ոսպնյակներ են ակնոցի, խոշորացույցների ապակիները: Ոսպնյակները լինում են  հավաքող  և  ցրող : Հավաքող (ուռուցիկ) ոսպնյակների միջին մասը ավելի հաստ է, քան եզրային մասերը։ Երբ լույսի զուգահեռ ճառագայթներն ընկնում են հավաքող ոսպնյակի վրա, դրանից անցնելուց հետո հավաքվում են մի կետում: Այդ կետը կոչվում է ոսպնյակի  կիզակետ : Հավաքող ոսպնյակը ունի  երկու իրական կիզակետ : Հավաքող ոսպնյակի օգնությամբ կարելի է Արեգակից եկող լուսային էներգիան հավաքել մի կետում և այրել թուղթը: Ցրող (գոգավոր) ոսպնյակների եզրերը հաստ են, իսկ միջին մաս...

  Լուսային երևույթները լայնորեն տարածված են բնության մեջ: Լույսի շնորհիվ ենք ընկալում մարմինների գույնը, չափերը և ձևը: Ինքնուրույն լույս արձակող մարմիններն անվանում են լույսի աղբյուրներ: Լույսի բնական աղբյուր են աստղերը, կայծակը, Արեգակը, միջատներ և որոշ բակտերիաներ: Լույսի աղբյուրները լույսն արձակում են բոլոր ուղղություններով: Բազմաթիվ դիտումների և փորձերի միջոցով հաստատվել է, որ թափանցիկ միջավայրում լույսը տարածվում է ուղղագիծ: Լույսի ուղղագիծ տարածումը Հարցեր և առաջադրանքներ Որո՞նք են լույսի բնական և արհեստական աղբյուրները: Բնական աղբյուրներ են այն աղբյուրները, որոնք լույս են արձակում բնական ճանապարհով, օրինակ` արեգակը, աստղերը, կայծակը, հրաբուխների ժայթքումները, որոշ կենսոլույս արձակող օրգանիզմներ Արհեստական աղբյուրներ են մարդու կողմից ստեղծված լույս արձակող սարքերը։ Օրինակ՝ մոմը, ճրագը, լամպերը, լուսադիոդները, լազերները և այլ Ի՞նչ երևույթներ են հաստատում համասեռ միջավայրում լույսի ուղղագիծ տարածումը: Ստվերի առաջացումը-երբ լույսը հանդիպում է անթափանց մարմնի, նրա հետևում ստվեր է...

1.Տեղադրիր քո ուսումնական բլոգի բնագիտության բաժնի հղումը։ https://eva-barseghyan.blogspot.com/search/label/%D5%A2%D5%B6%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%206 2.Առանձնացրու այն նախագծերը, որին մասնակցել ես: Ո՞րն էր ավելի առանձնացված քեզ համար, ինչու՞։ 3.Ստացած գիտելիքներդ կկարողանա՞ս օգտագործել քո առօրյայում, կենցաղում, շրջապատում, այգում։ Բեր օրինակներ պատումի ձևով։ Ես ամեն տարի գնում եմ գյուղ, դրա համար իմ գիտելիքները, որոնք ես ստացել եմ ինձ պետք կգան առօրյայում։ 4.Ի՞նչ սովորեցիր բնագիտության ֆլեշմոբից (սեպտեմբեր, հոկտեմբեր, նոյեմբեր, դեկտեմբեր)։ Սովորել եմ ալյուրի, մեղուների, մեղրի, անձրևի, քացախի, բույսերի, սև սալորի մասին տարբեր բաներ։ 5. Ո՞ր ուսումնական նյութը կառանձնացնեիր, որը քեզ ավելի հետաքրքրեց։ Ինձ շատ հետաքրքրեց ջերմաստիճանը ։

Ջերմային երևույթի ժամանակ մարմինները ստանում կամ տալիս են որոշակի քանակությամբ էներգիա՝  ջերմություն : Բուսական և կենդանական աշխարհի կյանքի անհրաժեշտ պայմաններից է՝ ջերմությունը: Ջերմության գլխավոր աղբյուրն Արեգակն է: Արեգակի ջերմային էներգիան տեղափոխվում է ճառագայթմամբ: Երկիրն ու Արեգակն իրարից անջատված են դատարկ տարածությամբ, սակայն դա չի խանգարում, որ Արեգակի ջերմությունը հասնի Երկիր: Տարբեր նպատակներով ջերմություն ստանալու համար օգտագործում են այնպիսի վառելանյութեր, ինչպիսիք են նավթը, բնական գազը, փայտը, քարածուխը, տորֆը և այլն: Ջերմային էներգիայի աղբյուրներն առաջացել են հազարամյակների ընթացքում մեռած կենդանի օրգանիզմների և նրանց արգասիքների քայքայումից: Պաշարները գտնվում են Երկրի ընդերքում, և բնականաբար սահմանափակ են: Ջերմային էներգիայի այս աղբյուրներից օգտվելիս դրանց այրման ընթացքում առաջանում են վնասակար գազեր, մոխիր, մուր, որոնք, անցնելով մթնոլորտ, աղտոտում են այն և վտանգ հանդիսանում կենդանի օրգանիզմների համար: Վառելանյութերից բնապահպանական առումով համեմատաբար մաքուր է բնակ...

  Ջերմաստիճանի հետ են կապում տաք և սառը արտահայտությունները: Եթե տաք և սառը մարմինները հպվում են, ապա որոշ ժամանակ անց նրանց ջերմաստիճանները հավասարվում են: Երբ ջերմաչափը դնում են հիվանդի թևի տակ, ջերմությունը հիվանդից անցնում է ջերմաչափին, և հիվանդի ու ջերմաչափի ջերմաստիճանները հավասարվում են, ջերմաչափը և հիվանդը միմյանց հետ գտնվում են ջերմային հավասարակշռության վիճակում: Այսպիսով՝ մարմնի տաք կամ սառը լինելը որոշվում է նրա ջերմաստիճանով: Ջերմաստիճանը մարմնի տաքացման աստիճանը և ջերմային հավասարակշռության վիճակը բնութագրող ֆիզիկական մեծություն է: Ջերմաստիճան Հարցեր 1. Ջերմաչափերի ի՞նչ տեսակներ կան: Բժշկական, օդի 2. Ի՞նչ է բնութագրում ջերմաստիճանը: 3.Ե՞րբ են մարմինները ջերմային հավասարակշռության վիճակում: Եթե տաք և սառը մարմինները հպվում են, ապա որոշ ժամանակ անց նրանց ջերմաստիճանները հավասարվում են:

Որոշ մարմիններ լողում են ջրի մակերևույթին. իսկ մյուսները սուզվում են ջրի մեջ: Մարմինները լողալու պայմանները ուսումնասիրել է հույն գիտնական Արքիմեդը: Նա առաջինն է հաշվել հեղուկի մեջ ընկղմված մարմնի վրա ազդող ուժի մեծությունը: Այդ պատճառով հեղուկներում և գազերում մարմնի դուրս հրող ուժը կոչվում է արքիմեդյան ուժ: Հեղուկի մեջ ընկղմելով տարբեր մարմիններ՝ կարող ենք հայտնաբերել հետևյալ օրինաչափությունները. 1. Եթե մարմնի նյութի խտությունը մեծ է հեղուկի խտությունից, ապա մարմինը սուզվում է: 2. Եթե մարմնի նյութի խտությունը փոքր է հեղուկի խտությունից, ապա մարմինը լողում է հեղուկի մակերևույթին: 3. Եթե մարմնի նյութի խտությունը հավասար է հեղուկի խտությանը, ապա մարմինը մնում է հավասարակշռության մեջ հեղուկի ցանկացած տեղում: Հեղուկներում և գազերում մարմինը դուրս հրող ուժը Կատարե՛ք փորձեր և կատարե՛ք եզրակացություն. 1.թե ինչու է ձուն սուզվում խմելու ջրի մեջ, 2. ազատ լողում որոշ նոսրություն ունեցող աղաջրում, 3. լողում խիտ աղաջրի մակերևույթին:

Շփման ուժ է առաջանում, երբ հպվող մարմինները տեղաշարժվում են միմյանց նկատմամբ: Շփման ուժի առաջացման գլխավոր պատճառը մարմինների մակերևույթների խորդուբորդությունն է: Բնության մեջ, տեխնիկայում և կենցաղում շփումն ունի մեծ նշանակություն: Այն կարող է լինել օգտակար և վնասակար: Եթե փորձենք շարժել սեղանին դրված գիրքը, ազդելով նրա վրա հորիզոնական ուժով, կնկատենք, որ այն սկսում է շարժվել, երբ այդ ուժը հասնում է որոշակի արժեքի: Դա նշանակում է, որ մարմնի վրա այդ ընթացքում ազդում է մեկ այլ ուժ, որը  հակառակ է ուղղված կիրառված ուժին և համակշռում է այն : Այն ուղղված է մարմնի հնարավոր շարժման ուղղությամբ: Այդ ուժը գրքի և սեղանի միջև առաջացած  դադարի շփման ուժն է : Այդ ուժին մենք հանդիպում ենք, երբ փորձում ենք տեղից շարժել ծանր պահարանը: Մարմինների հպվող մակերևույթների միջև առաջացող և միմյանց նկատմամբ նրանց շարժումը խոչընդոտող ուժը կոչվում է դադարի շփման ուժ: Երբ ազդող ուժը դառնում է դադարի շփման ուժի առավելագույն արժեքից փոքր-ինչ մեծ, մարմինը շարժվում է, և դադարի շփման ուժի փոխարեն ի ...

Այն ուժը, որով Երկիրն է  դեպի իրեն ձգում որևէ մարմին, կոչվում է  ծանրության ուժ : Ծանրության ուժն ուղղված է դեպի Երկրի  կենտրոնը: Այն ուժը, որով մարմինը Երկրի ձգողության հետևանքով ազդում է հենարանի կամ կախոցի վրա, անվանում են մարմնի կշիռ: Ծանրության ուժը ազդում է մարմնի վրա, իսկ մարմնի կշիռը՝ հենարանի կամ կախոցի վրա: Այդ երկու ուժերն ուղղված են դեպի Երկրի կենտրոնը: Մարմնի կշիռ:  Երբ մարմինը դնում ենք հենարանի կամ կախոցի վրա կամ կախում ենք կախոցից, այն ուժ է գործադրում հենարանի կամ կախոցի վրա: Այն ուժը, որով մարմինը Երկրի ձգողության հետևանքով ազդում է հենարանի կամ կախոցի վրա, անվանում են  մարմնի կշիռ  և նշանակում  P  տառով: Ծանրության ուժը ազդում է մարմնի վրա, իսկ մարմնի կշիռը՝ հենարանի կամ կախոցի վրա: Այդ երկու ուժերն ուղղված են դեպի Երկրի կենտրոնը: 1.Ի՞նչ  է մարմնի կշիռը: Երբ մարմինը դնում ենք հենարանի կամ կախոցի վրա կամ կախում ենք կախոցից, այն ուժ է գործադրում հենարանի կամ կախոցի վրա։  Այն ուժը, որով մարմինը Երկրի ձգողության հետևանքով ...

Օրգանական  են կոչվում են այն բարդ քիմիական միացությունները, որոնց կազմի մեջ մտնում է  ածխածին : Գոյություն ունեն նաև արհեստական օրգանական նյութեր՝   պլաստմասսաները : Դրանք են` պոլիէթիլենը (տոպրակները, թաղանթները), պոլիվինիլքլորիդը (խողովակներ), պոլիէսթերները (գործվածքներ), արհեստական մետաքսը: Ներկանյութերի մեծ մասը ևս օրգանական նյութեր են: Օրգանական նյութեր են համարյա բոլոր դեղերը՝ ասպիրինը, պարացետամոլը, անալգինը:   Քիմիական նյութերի ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա Շրջակա միջավայրի վրա մարդու բացասական ազդեցությունը կտրուկ աճել է արդյունաբերության զարգացման արդյունքում:  1. Վառելանյութերի այրման հետևանքով մթնոլորտ են  արտանետվում գազեր : Ածխաթթու գազի պատճառով առաջանում է «ջերմոցային էֆեկտ», ինչի հետևանքով մոլորակի մթնոլորտի ջերմաստիճանն աճում է:  2. Ծծմբի և ազոտի օքսիդների պատճառով առաջանում են «թթվային անձրևները»: Ավտոմեքենաների, ինքնաթիռների, հրթիռների շարժիչներում բենզինի և այլ նավթանյութերի թեր...

  Հարցեր՝ Ի՞նչ թթուներ կան բնության մեջ: Բնության մեջ հանդիպում ենք թթուներ դրանք են՝ քացախաթթու, կաթնաթթու, կիտրոնաթթու, խնձորաթթու և այլն: Ի՞նչ բաղադրություն ունեն թթուները: Թթուներ են կոչվում այն բարդ նյութերը, որոնց բաղադրության մեջ առկա են մետաղի ատոմի կողմից տեղակալվելու ընդունակ ջրածնի ատոմներ: Ինչպե՞ս պետք է վարվել թթուների հետ: Թթուների հետ պետք է շատ զգույշ վարվել: Եթե թթուն թափվել է մաշկի վրա, ապա պետք է շորի կտորով սրբել մաշկը, հետո լվանալ առատ սառը ջրով, այնուհետև մշակել մաշկը կերակրի սոդայով:

  Թթվածնի և այլ նյութերի միջև տեղի ունեցող քիմիական ռեակցիաներն անվանում են  օքսիդացման ռեակցիաներ , իսկ դրանց հետևանքով ստացվող նյութերը՝  օքսիդներ : Այն բարդ նյութերը, որոնք կազմված են երկու տարրի ատոմներից, որոնցից մեկը թթվածինն է, կոչվում են  օքսիդներ: Օքսիդներ կարող են առաջանալ և՛ մետաղների, և՛ ոչ մետաղների՝ թթվածնի հետ միացումից: Օրինակ — ածխածինը՝  (C)-ն միանալով թթվածնին առաջացնում է ածխածնի օքսիդ կամ ածխաթթու գազ՝ CO2: — պղինձը ՝ (Cu) -ը միանալով թթվածնին առաջացնում է պղնձի օքսիդ՝ CuO: Օքսիդների ստացումը և դրանց վիճակը։ Օքսիդները սովորական պայմաններում կարող են լինել պինդ, հեղուկ և գազային: Մետաղների  օքսիդները սովորական պայմաններում պինդ նյութեր են: Ոչ մետաղների  օքսիդները սովորական պայմաններում կարող են լինել.  — պինդ՝  P2O5 —  հեղուկ՝  H2O —  գազ՝ CO2 Օքսիդները ստացվում են ոչ միայն պարզ, այլ նաև բարդ նյութերը թթվածնով օքսիդացնելիս։ Օրինակ Բնական գազը բարդ նյութ ...

  Քայքայման և միացման ռեակցիաներ Քիմիական ռեակցիաների ընթացքում սկզբնական նյութերը՝  ելանյութերը , փոխակերպվում են նոր նյութերի՝  քիմիական ռեակցիայի արգասիքների : Ելանյութերը տարբերվում են արգասիքներից իրենց բաղադրությամբ, ֆիզիկական և քիմիական հատկություններով:  Կան քիմիական ռեակցիաների բազմաթիվ տեսակներ: Դիտարկենք դրանցից  քայքայման և միացման ռեակցիաները : Այն քիմիական ռեակցիաները, որոնց հետևանքով մեկ բարդ նյութից առաջանում են երկու կամ ավելի պարզ կամ բարդ նյութեր, կոչվում են  քայքայման քիմիական ռեակցիաներ: Քայքայման ռեակցիաների օրինակներ են՝  Ջրի քայքայումը Ջուր  →  ջրածին + թթվածին  2H2O→2H2+O2   Կրաքարի (կավճի) քայքայումը:  Կրաքար → չհանգած կիր + ածխաթթու գազ   CaCO3→CaO+CO2 Այն քիմիական ռեակցիաները, որոնց հետևանքով երկու կամ ավելի նյութերից առաջանում է նոր բարդ նյութ, կոչվում են միացման  քիմիական ռեակցիաներ: Միացման ռեակցիայի օրինակ է՝   Երկաթի սուլֆիդի առաջացումը.   Երկաթ ...

Քիմիական ռեակցիաներ առաջանալու համար անհրաժեշտ է, որ նյութերը անմիջական հպման մեջ լինեն: Այդ նպատակով նյութերը մանրացնում են և խառնում: Օրինակ` ծծմբի և երկաթի միջև ռեակցիան ընթանալու համար ծծումբը մանրացնում են, իսկ երկաթի փոշին ստանում են հատուկ եղանակով: Ստացված փոշիները խնամքով խառնում են` մասնիկների հավասարաչափ բաշխման համար:      Ծծմբի փոշի                                                       Երկաթի փոշի Նյութի առավել նուրբ մանրացում, հնարավոր է դրանք ջրում լուծելով, որի պատճառով էլ ռեակցիաների մեծ մասն իրականացվում է լուծույթներում:                          ...

  Քայքայման և միացման ռեակցիաներ Քիմիական ռեակցիաների ընթացքում սկզբնական նյութերը՝  ելանյութերը , փոխակերպվում են նոր նյութերի՝  քիմիական ռեակցիայի արգասիքների : Ելանյութերը տարբերվում են արգասիքներից իրենց բաղադրությամբ, ֆիզիկական և քիմիական հատկություններով:  Կան քիմիական ռեակցիաների բազմաթիվ տեսակներ: Դիտարկենք դրանցից  քայքայման և միացման ռեակցիաները : Այն քիմիական ռեակցիաները, որոնց հետևանքով մեկ բարդ նյութից առաջանում են երկու կամ ավելի պարզ կամ բարդ նյութեր, կոչվում են  քայքայման քիմիական ռեակցիաներ: Քայքայման ռեակցիաների օրինակներ են՝  Ջրի քայքայումը Ջուր  →  ջրածին + թթվածին  2H2O→2H2+O2   Կրաքարի (կավճի) քայքայումը:  Կրաքար → չհանգած կիր + ածխաթթու գազ   CaCO3→CaO+CO2 Այն քիմիական ռեակցիաները, որոնց հետևանքով երկու կամ ավելի նյութերից առաջանում է նոր բարդ նյութ, կոչվում են միացման  քիմիական ռեակցիաներ: Միացման ռեակցիայի օրինակ է՝   Երկաթի սուլֆիդի առաջացումը.   Երկաթ ...