Քիմիա. մարտի 2-6

 Հաշվենք տարրերի զանգվածային բաժինները երկտարր միացությունում:

Օրինակ՝ հաշվենք տարրերի զանգվածային բաժինները ջրի մոլեկուլում (H2O): Քիմիական բանաձևից օգտվելով՝ հաշվենք ջրի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը.

Mr(H2O) = 2Ar(H) + Ar(O) = 2 Ըստ զանգվածային բաժնի սահմանման՝ ունենք. 2+16 = 18:

Նույն եղանակով հաշվենք թթվածին տարրի զանգվածային բաժինը. Թթվածին տարրի զանգվածային բաժինը հնարավոր է հաշվել նաև հետևյալ եղանակով.

Հաշվենք տարրերի զանգվածային բաժինները եռատարր միացությունում: Օրինակ՝ հաշվենք տարրերի զանգվածային բաժինները NaOH քիմիական բանաձև ունեցող նյութում: Հաշվենք նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը.
Mr(NaOH) = Ar(Na) + Ar(O) + Ar(H) = 23 + 16 + 1 = 40

Երրորդ՝ ջրածին տարրի զանգվածային բաժինը հնարավոր է հաշվել նաև այսպես. Ինչպե՞ս արտածել նյութի քիմիական բանաձևն ըստ տարրերիզանգվածային բաժինների։ Արտածենք երկտարր նյութի քիմիական բանաձևը, եթե հայտնի է, որ այդ նյութում, ըստ զանգվածի, պարունակվում են 56,36% ֆոսֆոր և 43,64% թթվածին:

Նյութի որակական և քանակական բաղադրությունն արտահայտվում է քիմիական բանաձևով։ Օրինակ՝ ձեզ հայտնի նյութի՝ ջրածնի պերօքսիդի իրական բանաձևն է H2O2: Բանաձևից երևում է, որ ջրածնի պերօքսիդի մեկ մոլեկուլում կան երկու ատոմ ջրածին և երկու ատոմ թթվածին։ Եթե իրական բանաձևում ինդեքսները կրճատվող թվեր են, ապա կրճատելուց հետո ստացված ինդեքսներով կազմվում է մեկ այլ բանաձև՝ պարզագույն բանաձև: Պարզագույն բանաձևում ինդեքսները ցույց են տալիս տարրերի ատոմների հարաբերությունը: Այսպես՝ ջրածնի պերօքսիդում ատոմների հարաբերությունը 1 ։ 1 է, ուստի, պարզագույն բանաձևն է HO: Նյութերի իրական և պարզագույն բանաձևերը հիմնականում համընկնում են:

Հարցրեր և առաջադրանքներ.

1.Հաշվի՛ր տարրերի զանգվածային բաժինները (% )՝ ա) CuS, բ) SiO2: գ) H3PO4, դ) Mg(NO3)2 քիմիական բանաձև ունեցող միացություններում:
ա) Mr(CuS)=64+32=96
ω(Cu)=Ar(64)/Mr(96)x100%=66,66
ω(S)=Ar(32)/Mr(96)x100%=33,33
բ) Mr (SiO2)=28+16×2=60
ω(Si)=Ar(28)/Mr(60)x100%=46,66
ω(O2)=Ar(32)/Mr(32)x100%=53,33
գ)Mr(H3PO4)=1×3+31+16×4=98
ω(H3)=Ar(3)/Mr(98)x100%=3,06
ω(P)=Ar(31)/Mr(98)x100%=31,63
ω(O4)=Ar(64)/Mr(98)x100%=65,30
դ) Mg(NO3)2=24+28+80=132
ω(Mg)=Ar(24)/Mr(132)x100%=18,18
ω(N3)=Ar(28)/Mr(132)x100%=21,21
ω(O5)=Ar(80)/Mr(132)x100%=60,6
2.Կազմի՛ր ֆոսֆոր և քլոր տարրերի ատոմներ պարունակող նյութի քիմիական բանաձևը, եթե տարրերի զանգվածային բաժինները համապատասխանաբար՝ ա) 22,55% և 76,45% են, բ) 14,87% և 85,13% են:
ա)PCl3
բ) PCl5
3.Որոշի՛ր նյութի քիմիական բանաձևը, եթե այդ նյութի մոլեկուլի բաղադրությունում առկա տարրերից մեկի կարգաթիվը 16 է, մյուս տարրի կարգաթիվը երկու անգամ փոքր է նրանից, իսկ տարրերի զանգվածային բաժինները հավասար են:
O-16
S-32
16:2=8
32:2=16
50:32=1,56
50:16=3,12
1,2
SO2